Ile żyją plemniki w pochwie i poza nią?

W nasieniu znajduje się 500 milionów plemników, jednak w drodze do zapłodnienia komórki jajowej wiele z nich umiera. Czasem wszystkie. Jeżeli mężczyzna produkuje mniej niż 20 milionów plemników, mówimy wtedy o problemach z płodnością i o bezpłodności. W poniższym artykule wyjaśniamy, ile żyją plemniki w pochwie oraz poza nią.

Plemnik, czyli męskie gamety powstałe w procesie spermatogenezy, która odbywa się w jądrach. Czas ich powstawania i dojrzewania wynosi 72 dni. Plemnik zbudowany jest z główki, szyjki i witki, dzięki której się porusza.

Jak długo żyją plemniki

Żywotność plemników jest uzależniona od wielu czynników. Na ich długość życia wpływa zdrowie mężczyzny, stan gospodarki hormonalnej czy aktywność seksualna. Ich długość zależy więc od ich stanu, ale też od warunków, w jakich się znajdują. Okres życia plemnika w jądrach wynosi 72 dni, można wyróżnić kilka etapów rozwoju męskich gamet:

• spermatogonia
• spermatocyty I i II rzędu
• spermatydy
• dorosłe plemniki

Po trzech miesiącach plemnik jest w pełni wykształcony. Jeżeli natomiast mężczyzna nie jest aktywny seksualnie, komórki po pewnym czasie umierają i zostają wydalone przez cewkę moczową. Ten cykl trwa nieprzerwanie – jądra produkują gamety w sposób ciągły przez całe życie reprodukcyjne mężczyzny.

Ile żyje plemnik w pochwie

Stan zdrowia mężczyzny ma ogromny wpływ na żywotność plemników, ale nie tylko — cykl menstruacyjny odgrywa kluczową rolę w zapłodnieniu. Plemnik w idealnych warunkach może przetrwać w pochwie 72 godziny, najsilniejsze osobniki mogą żyć nawet do 5 dni. Co wpływa na sprzyjające okoliczności, w których plemnik może długo żyć?

Owulacja i śluz płodny

Owulacja kobiety, jej dni płodne i ilość wytwarzanego przez organizm estrogenu mają decydujące znaczenie. Organizm w trakcie owulacji wytwarza tzw. śluz płodny, który pomaga przedostać się plemnikom do komórki jajowej, pełni on też funkcję osłonową dla plemników, ponieważ chroni przed kwasowym odczynem pochwy, które naturalnie zabija plemniki.

Największe prawdopodobieństwo ciąży występuje w trakcie owulacji kobiety, ze względu na sprzyjające warunki. Możliwe jest też zapłodnienie kilka dni przed owulacją — plemniki czekają w śluzie płodnym na uwolnienie komórki jajowej.

Wpływ pH pochwy na przeżywalność

Naturalne pH pochwy wynosi około 3,8–4,5, co stanowi barierę ochronną przed infekcjami, ale jednocześnie drastycznie skraca życie plemników. Tylko w obecności śluzu płodnego, który ma odczyn zasadowy (pH około 7,0–8,5), plemniki mogą przetrwać wystarczająco długo, aby dotrzeć do jajowodu.

Ile żyje plemnik poza pochwą

Tutaj dużą rolę odgrywa jakość nasienia mężczyzny. Jeśli sperma znajdzie się przykładowo na pościeli, ubraniu czy ręce to zazwyczaj giną natychmiastowo, w najlepszym przypadku mogą dożyć kilkunastu minut. Nasuwa się więc pytanie — czy nieuważny kontakt spermy z pochwą może skutkować zapłodnieniem? Szanse są niewielkie.

Męskie gamety szybko giną w suchym środowisku. Preferują one miejsca ciepłe i wilgotne, jak miejsca intymne. Plemniki są bardzo wrażliwe, niemożliwa jest ciąża bez wytrysku.

Warunki środowiskowe determinujące przeżywalność

Plemniki są niezwykle wrażliwe na:

• Temperaturę — optymalna wynosi 35–37°C; wzrost o kilka stopni powoduje szybką śmierć komórek
• Wilgotność — w suchym powietrzu lub na powierzchniach porowatych plemniki tracą płynność osocza i giną w ciągu sekund
• Odczyn środowiska — silnie kwaśne lub zasadowe otoczenie niszczy błonę komórkową plemnika
• Ekspozycję na światło słoneczne — promieniowanie UV uszkadza DNA plemnika

Plemniki w wodzie

Pytanie o możliwość ciąży w basenie czy wannie pojawia się często. W wodzie chlorowanej plemniki giną niemal natychmiast. W wodzie nie chlorowanej mogą przetrwać kilka minut, jednak wymycie nasienia oraz rozcieńczenie sprawia, że ryzyko zapłodnienia jest praktycznie zerowe.

Czym są plemniki w preejakulacie

Część osób może nie wiedzieć, niektórzy po prostu zapominają, że plemniki występują także w preejakulacie. Czym on jest? To śluz, który jest wydzielany na wskutek podniecenia. Warto o tym pamiętać, jeśli nie chcemy zajść w nieplanowaną ciążę, ponieważ metoda tzw. stosunku przerywanego nie jest formą antykoncepcji.

Przed zapłodnieniem chronią nas tylko prezerwatywy, tabletki hormonalne, krążki antykoncepcyjne czy spirale antykoncepcyjne. Preejakulat zawiera zazwyczaj niewielką ilość plemników — mogą pochodzić z resztek nasienia pozostałych w cewce moczowej po poprzednim wytrysku lub trafiać tam bezpośrednio z najądrzy.

Ryzyko ciąży przy stosunku przerywanym

Choć stężenie plemników w preejakulacie jest niższe niż w nasieniu, wystarczy pojedyncza komórka do zapłodnienia. Badania wskazują, że około 27% par stosujących wyłącznie stosunek przerwany doświadcza nieplanowanej ciąży w ciągu pierwszego roku. Metoda ta nie chroni również przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Czynniki wpływające na jakość i żywotność plemników

Kondycja męskich gamet zależy od szeregu elementów związanych z trybem życia i stanem zdrowia:

• Dieta — niedobory cynku, witamin C i E oraz kwasów omega-3 obniżają ruchliwość plemników
• Temperatura jąder — noszenie obcisłej bielizny czy częste przegrzewanie (sauny, laptopy na kolanach) negatywnie wpływa na spermatogenezę
• Używki — alkohol, nikotyna i narkotyki zmniejszają zarówno ilość jak i jakość plemników
• Stres — przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu, który zaburza produkcję testosteronu i spermatogenezę
• Ekspozycja na toksyny — pestycydy, metale ciężkie, rozpuszczalniki organiczne uszkadzają DNA plemników

Badania plemników i diagnostyka płodności

Jeśli para stara się o dziecko bez rezultatu przez ponad rok, warto wykonać badanie nasienia (spermiogram). Ocenia ono:

• Liczbę plemników w mililitrze — norma to minimum 15 milionów/ml
• Ruchliwość — przynajmniej 40% plemników powinno wykazywać aktywny ruch
• Morfologię — prawidłową budowę powinno mieć minimum 4% gamet
• Objętość ejakulatu — norma to 1,5–6 ml

Wyniki poniżej normy nie oznaczają automatycznie bezpłodności, ale mogą wskazywać na obniżoną płodność wymagającą leczenia lub zastosowania metod wspomaganego rozrodu.